Sommigen praten er al jaren over, anderen vinden het een onzinnige utopie: het inzetten van 3d-computergames als leermiddel. Vooral aan de Universiteit lijkt leren nog prima met boeken en, hooguit, met behulp van het 2d World Wide Web te kunnen plaatsvinden. Toch komen er ook voor CIW-studenten virtuele werelden beschikbaar die zowel interessant zijn om te onderzoeken als in te zetten zijn als leermiddel. Een virtuele vlucht langs Second Life, Home, A World of My Own, (een toekomstige versie van) Google Earth en de film Beowulf.

Second Life

Iedere CIW-student is de virtuele wereld Second Life al wel eens tegengekomen. In krant en tv is er vaak aandacht geweest voor dit project, maar ook aan de wetenschap is het artefact van de digitale cultuur niet voorbijgegaan. De meeste computergames worden vaker gespeeld dan Second Life, maar laatstgenoemde lijkt vooral interessant door het gegeven dat er geen duidelijk spelelement inzit en door de grote overeenkomsten met de realiteit. Onderzoekers als David de Nood van EPN en CIW-docente Marianne van den Boomen doen daarom vooral onderzoek naar de maatschappelijke, sociale en culturele factoren in Second Life. Uit het artikel van De Nood blijkt dat de onderzoeker vooral als actieve deelnemer veel te weten is gekomen over Second Life. Waarom schrijven CIW-studenten eigenlijk veel over Second Life (of Games) en bekennen ze tegelijkertijd de gratis game nooit te hebben gespeeld?

In 2007 bleef de inmenging van Universiteiten echter niet beperkt tot kennis van dit onderzoeksobject. Second Life werd door de TU Delft en de Vrije Universiteit, in navolging van onder andere Harvard University, voor het eerst ingezet als virtuele collegezaal. Grond werd aangekocht en er werden gebouwen neergezet, die vervolgens alleen te bezoeken waren voor genodigde spelers. Vervolgens kunnen er, aldus dit Delfts artikel, allerlei virtuele experimenten plaatsvinden. Hiernaast is het natuurlijk vooral een mooi promotiemiddel. Wanneer gaan communicatiekundigen hun taalonderzoeken eens in Second Life uitvoeren en vinden mediastudenten eens uit wat er met hun PowerPoint-presentatie gebeurt als hij in de 3d-wereld geadapteerd wordt?

Nieuwere ontwikkelingen

Second Life is niet langer de enige virtuele wereld met media-aandacht. Velen kijken al uit naar welk spektakel nieuwelingen als Sony’s HOME en A World Of My Own te bieden hebben. Vaak wordt er geklaagd over de niet optimale techniek van nieuwe onderwijstoepassingen. Wie momenteel echter een blik werpt op 3d-omgevingen weet dat die techniek in enkele jaren met een ongelooflijke vaart vooruit is gegaan. Docenten én studenten moeten inzien dat computergames/3d-omgevingen nu al niet ontweken mogen worden, maar over vijf of tien jaar al helemaal niet. Innovatieve interfaces en (té) perfecte weergaves van de werkelijkheid zorgen ervoor dat de mogelijkheden eindeloos zijn. Aan docenten en studenten om dit medium, dat naast het theater als geen ander alle media in zich kan vervatten, van binnenuit te verkennen. Gelukkig is er voor de cursus Gamecultuur al eens een heuse Game-o-theek ingericht in de Letterenbibliotheek, maar hiermee alleen redt een Universiteit het niet.

HOME (Sony Playstation 3) is grafisch gezien veel beter dan Second Life

Moet Google de kar trekken?

Echt goede en blijvende koppelingen tussen het onderwijs en virtuele werelden zijn er naar mijn weten nog niet echt gemaakt. Natuurlijk, Universiteiten zijn aanwezig in Second Life en mariniers worden klaargestoomd met behulp van oorlogsspellen. Echter, ondanks het (voorlopige) feit dat kinderen veel van games leren wordt het fenomeen nog niet op wijdverbreide schaal ingezet. Een virtuele wereld die wel over de hele wereld en zowel in veel verschillende onderwijsvormen wordt ingezet is Google Earth.

Met Google Earth, dat gratis te downloaden is, kunnen luchtfoto’s van over de gehele wereld op een gemakkelijke manier worden bekeken. De verwachte informatiechaos wordt op een slimme manier voorkomen, wat het voor interface-onderzoekers een interessante casus maakt. De informatie zelf, die naast luchtfoto’s uit ontzettend veel ‘lagen’ locatiegerelateerde gegevens bestaat, maakt het echter voor geografen een genot om in te zetten in de onderwijsprogramma’s. Dat dit daadwerkelijk wereldwijd gedaan wordt laat zien dat 3d-applicaties toch echt toekomst kunnen hebben. Tijd voor niet-geografen om een eigen Google Earth te creëren, zodat ook niet-locatiegerelateerde informatie in een 3d-omgeving tot de studenten kan komen.

Binnenkort zal er in ieder geval weer een poging gedaan worden: verrassend of niet door Google zelf. De gigant, die haar producten vaak op het onderwijs lijkt af te stemmen, is een ‘Populated Earth’ aan het testen. Een virtuele wereld met avatars dus, al zijn verdere details nog geheim. De macht en status van Google kennende zal het een goed doordacht concept zijn, dat hopelijk virtuele 3d-werelden in de mainstream (van het onderwijs) kan doen belanden.

3d in opmars?

In dit stuk is al een hele reeks interessante, maar wellicht wat onbeduidende, technieken gepasseerd. Goed om erbij te vermelden is daarom dat er rond 3d en virtuele werelden meer aan de hand is. 3d wordt al jaren gezien als ‘the next big thing’, maar die belofte lijkt de laatste tijd toch echt een beetje te worden ingelast. In november zag ik voor het eerst een 3d-scherm, van Philips, waarbij het niet nodig is een 3d-bril te dragen. Twee dagen later zat ik in de Amsterdamse IMAX-bioscoop toch weer met een 3d-bril op, maar dat was het zeker waard. De film Beowulf kwam geheel tot mij in 3d, wat het tot een onvergetelijke ervaring maakte. Het oude vertrouwde filmdoek werd omgetoverd in een waanzinnige ruimtelijke weergave, waarbij ik ogen tekort kwam.

Ook zonder hulp van McLuhan werd het mij duidelijk dat het medium deze avond de boodschap was. Een boodschap waaruit blijkt dat de komst van 3d de film voorgoed gaat veranderen. Wanneer beseffen docenten en studenten dat het onderwijs binnen enkele jaren hetzelfde lot is toegedaan?

Note: There is a poll embedded within this post, please visit the site to participate in this post's poll.

Binnen de wereld van crossmedia staat Indira Reynaert sterk; zo heeft ze haar eigen crossmedia consultancybureau eXistenZ Media Consultancy, en ze blogt op Crossmedialog.nl. Verder is ze docente van de cursus Practicum Nieuwe Media aan de Universiteit Utrecht. Een kans om haar te interviewen liet ik dan ook niet liggen. Ik was vooral geïnteresseerd in haar visie op het gebruik van social network sites in het onderwijs. Een interview over blogs, Hyves, Ning en kennismanagement.

Even wat achtergrondinformatie. Wat doet eXistenZ Media Consultancy?
“eXistenZ heeft een missie om het bedrijfsleven, dat meestal traditioneel met media om gaat, te inspireren om nieuwe media te gebruiken voor hun eigen (crossmediale) mediastrategie. Ik begeleid ze in dat proces en geef ook trainingen. Het bedrijf bestaat nu 3 jaar.”

Je bent tevens docente van de cursus Practicum Nieuwe Media (PNM). Wat houdt deze cursus in?
“Deze cursus heeft als doel dat studenten na 3 jaar academische vaardigheden deze kennis eindelijk praktisch in kunnen zetten. Ook heeft PNM als doel de studenten te laten leren omgaan met nieuwe media als communicatiemiddel, en ze leren deze toe te passen.

Wat er concreet gedaan wordt is dat er een crossmediaal concept ontwikkeld wordt, waarbij grenzen worden verkend en er veel ‘out of the box’ gedacht wordt. Ook wordt er gekeken in hoeverre dit concept ook echt toepasbaar is in het hier en nu.”

Wat versta jij onder social network sites?
“Een social network site is een interactief platform waar gelijkgestemden elkaar ontmoeten en er een dialoog ontstaat. Een mooi gevolg van deze sites is dat het kennismanagement mogelijk maakt. Daarom experimenteer ik binnen de cursus met onder andere Hyves en Ning; ik zie het dus als een vorm van kennismanagement.”

Welke social network sites heb je allemaal gebruikt, en welke lenen zich het beste voor het onderwijs?
“Ik begon te experimenten met Web-log als cursusplatform, ter inspiratie voor de studenten. Daarna stapte ik over op Hyves. Hiermee wilde ik eigenlijk onderzoeken in hoeverre de privé tijdsbesteding van een student samensmelt met de studietijd. Als je Hyves gebruikt als cursusplatform, zijn studenten meer met het vak bezig dan met bijvoorbeeld een elektronische leeromgeving (ELO) als WebCT. Deze gebruiken ze namelijk alleen als ze met studeren bezig zijn. Door het gebruik van Hyves is de drempel veel lager.

De ‘marketingstrategie’ die ik in gedachten had met Hyves was een succesvolle. Omdat bij Hyves de nadruk ligt op persoonlijke content, wordt je naar het cursusplatform ‘gelokt’. Het werkt eigenlijk zoals een goed crossmediaal concept werkt: persoonlijke content zoals bijvoorbeeld foto’s moeten een reden zijn waarvoor je overstapt van het ene naar het andere medium. Zo komen de studenten bij de eigenlijke boodschap, informatie over de cursus en lesonderdelen.”

Als Hyves zo goed is, waarom gebruik je nu dan Ning?
“Hyves is inderdaad heel goed, maar Ning is gebruiksvriendelijker. Echter, omdat Ning nog vrij onbekend is (het wordt niet massaal gebruikt als Hyves) en het bij de meeste studenten (nog) geen deel uitmaakt van “privé-tijd” bereik ik niet het effect wat ik bij Hyves wel bereik: het samensmelten van privé en studietijd. Als studenten naar het cursusplatform gaan is dat niet vanwege privé-tijd maar om te studeren. Daardoor werkt Ning nu nog niet zo goed, want de drempel is nu veel hoger dan bij een bekende site als Hyves. Het werkt gewoon niet stimulerend. Ook werkt de strategie die ik bij Hyves dus gebruikte niet optimaal. Ik ben wel tevreden over Ning, maar dus niet in dit opzicht.

Ning is veel beter dan Hyves wat kennismanagement betreft. Blogs, discussies en je profielpagina kan je bijvoorbeeld implementeren op de hoofdpagina. Ning is dus een sterke 2.0 tool, hier gaan we later nog veel van horen.”

Denk je dat het gebruik van social network sites geschikt is voor elke cursus in het onderwijs, of is het echt iets wat zich leent voor PNM?
“Ik denk dat het voor verschillende disciplines ook prima is. Bij het gebruiken van zo’n cursusplatform nemen veel studenten het aan het begin toch wel voor lief. Dus op deze manier kunnen ze in aanraking komen met de kracht van nieuwe media.”

What’s next voor het onderwijs in het huidige 2.0 tijdperk? Welke experimenten kunnen we van je verwachten?
“Ik ga er voor zorgen dat studenten in de toekomst in aanraking komen met de nieuwste applicaties als cursusplatform. In het eerste blok van het collegejaar 2008/2009 is er een cross-over practicum gepland, waarbij studenten van het Practicum Video en PNM samenwerken aan een ‘drama based’ concept, á la Blackbeard Connection. Hierbij wil ik de mogelijkheden van onder andere Operator11 en Ustream testen.”

Indira Reynaert spreekt op het Nationale E-learning Congres op 23 en 24 januari 2008 over Hyves in het onderwijs. Dit artikel is ook gepubliceerd op TweePuntNul.net.

Note: There is a poll embedded within this post, please visit the site to participate in this post's poll.

Studeren aan de Universiteit Utrecht ervaar ik eigenlijk als een heel individueel proces. In tegenstelling tot veel HBO-opleidingen wordt groepswerk hier door de meeste docenten niet gezien als dé manier om te leren. Groepspresentaties en groepswerkstukken lijken vooral ingepland te worden uit tijds- of ruimtegebrek. Daarnaast worden de groepstaken meestal per hoofdstuk verdeeld, waardoor het door vele studenten als vervelend beoordeelde samenwerken niet eens echt nodig is. Laat studenten lekker zelf hun punten halen, zou je zeggen.

Publicaties over didactiek en de huidige arbeidsmarkt laten echter zien dat deze opvatting tenminste bekritiseerd moet worden. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat samenwerken, ofwel samen leren of coöperatief leren, een effectieve manier van educatie is. Daarnaast wordt de term ‘Enterprise2.0′ momenteel gehyped in het bedrijfsleven: net als Learning2.0 een verbastering van het inmiddels wel bekende Web2.0. Bedrijven die Enterprise2.0 toepassen zetten de webtechnieken van Web2.0 veelvuldig in en hebben hun hele bedrijfsvoering afgericht op zoveel mogelijk samenwerking.

De achtergrond van Wiki’s

Maar wat heeft dit alles met wiki’s te maken? Zorgen wiki’s ervoor dat studenten beter leren door de coöperatie en beter voorbereid worden op de praktijk van Enterprise2.0? Hier ga ik dieper op in. Het invoeren van een wiki als ELO is wellicht een goede manier om studenten aan te zetten tot samenwerken, zonder tegen de nadelen van ‘groepswerk’ aan te lopen.

De term ‘wiki’ is bekend geworden door het enorme Wikipedia, maar omvat eigenlijk ieder webdocument dat gezamenlijk kan worden bewerkt. In de kern gaat het om simpel vormgegeven websites die iedereen kan wijzigen door op ‘edit’ ofwel ‘bewerk’ te drukken. Met in theorie tientallen mensen tegelijk werken aan één einddocument dus.

Deze anarchie levert op het eerste gezicht problemen op. Controleren of alle gezamenlijk gecreëerde informatie correct is lijkt zinloos en uitzoeken wie precies welke zin heeft toegevoegd of aangepast is bij grote documenten een hels karwei. Zou een docent ooit een cijfer kunnen geven dat de precieze bijdrage van een individuele deelnemer eerlijk en afgewogen weergeeft?

Voor wie het nog niet duidelijk is: Wiki´s in Plain English

gezamenlijk tentamens voorbereiden

Het antwoord is nee en dat lijkt mij juist de kracht van dit medium voor de Universiteit. Docenten zien huidige groepsopdrachten te weinig concrete resultaten opleveren en studenten zien groepsopdrachten uitmonden in non-samenwerking en luie profiteurs. Waarom niet de aandacht verleggen naar samenwerkingsinitiatieven die weliswaar niet beoordeeld worden, maar wel veel opleveren?

Waar ik als student altijd veel aan heb gehad is het gezamenlijk voorbereiden van tentamens. In letterlijke zin, want deze inspanningen leverden altijd zeer handige samenvattingen en definitie-omschrijvingen op, maar het proces zelf bleek ook erg leerzaam te zijn. Tegen het einde van theoretische cursussen als Geschiedenis van het Medialandschap en Geschiedenis en Theorie van de Nieuwe Media werden via WebCT mailadressen uitgewisseld, waarna door de initiatiefnemers de verschillende taken werden verdeeld.

Het verbond leverde nuttige documenten op, die het gemiddelde tentamencijfer ongetwijfeld hebben doen stijgen. Toch kan ook dit sympathieke initiatief, dat verrassend genoeg (?) geheel studentgestuurd plaatsvond, nog wel wat verbeterd worden. Eindredactie bleef bijvoorbeeld bij gebrek aan eindredacteuren achterwege en er deed deels uit logistieke overwegingen maar een redelijk klein deel van de studenten mee. Kan een ICT-toepassing dit probleem oplossen?

wiki als leerstofgenerator

Met wiki’s is het mogelijk met vele studenten tegelijkertijd aan een tekstdocument te werken, waarbij fouten eenvoudig door iedereen te corrigeren zijn. Ook kunnen afbeeldingen, links en geïntegreerde video’s de platte tekst aanvullen. In principe kunnen literatuursamenvattingen, overzichten van belangrijke theorieën en verhelderende voorbeelden dus beter met een wiki dan met het rondsturen van Word-documenten worden gecreëerd. Ondanks de voordelen heb ik wiki’s echter nog niet toegepast zien worden aan de Universiteit. Vandaar dat ik zelf maar eens een opzet heb gemaakt.

Net als blogsoftware en forumsoftware is wikisoftware er in verschillende vormen. De bekendste is het opensourcepakket Mediawiki, dat de basis is van Wikipedia en de wiki van De Nieuwe Reporter. Het pakket heb ik geïnstalleerd voor SV Contact op wiki.svcontact.nl. Nadeel van Mediawiki vond ik dat het weliswaar vrij aan te passen is, maar dat dit niet erg gemakkelijk gaat. Gevolg is dat alle wiki’s er vrijwel hetzelfde uitzien; zonder geïntegreerde video’s, widgets of spectaculaire vormgeving.

Gelukkig bieden commerciële aanbieders standaard een stuk meer opties. PBWiki is vooral onder grote bedrijven populair, maar de wat ouderwetse interface kon mij niet echt overtuigen. Wikiprovider Wetpaint.com deed dit echter ogenblikkelijk wel. Reden voor mij om voor de cursus Inleiding Mediavergelijking een wiki op te zetten.

Wie naar de wiki gaat ziet dat de layout goed aansluit bij huidige blogsoftware en communitysites als Hyves. ‘Widgets’ aan de linker- en rechterkant zorgen voor de navigatie en handige extra’s, maar deze zijbalken kunnen helaas (nog) niet uitgebreid worden. Grootste pluspunt is de manier waarop aanpassingen gemaakt kunnen worden. Dit gaat razendsnel en verloopt volgens een ultieme vorm van What You See Is What You Get (WYSIWYG). Probeer het zelf door op ‘EasyEdit’ te klikken!

Conclusie

Wat mij betreft gaan studenten eens wat vaker van dit soort collaboratietechnieken gebruikmaken, omdat het veel onnodige studietijd scheelt en samenwerken een goede manier van leren blijkt te zijn. Daarnaast is de kans groot dat je toekomstige werkgever het gebruik van zulke Web2.0-toepassingen verplicht stelt. Voor docenten bevatten de nieuwste wiki’s alles dat WebCT ook heeft, op de lange wachttijden en onnatuurlijke interface na.

Note: There is a poll embedded within this post, please visit the site to participate in this post's poll.

In het vorige artikel bleek dat weblogs prima dienst kunnen doen als publieke sfeer. Blogs bieden over het algemeen een reactiemogelijkheid, waardoor er discussie kan ontstaan. Het medium dat van oudsher gezien wordt als hét voorbeeld van een online publieke sfeer is echter het internetforum. De nadelen van het concept zijn reden geweest PubliekeSfeer.nl te verplaatsen naar de blogosfeer, maar de voordelen voor het onderwijs verdienen zeker wat aandacht.

Forums in het algemeen

Internetforums zijn er in verschillende soorten en maten. Sommige forums zijn in de loop van de tijd uitgegroeid tot grote proporties, zoals dé kennisbron over alles dat met computers te maken heeft: gathering.tweakers.net. Daarnaast hebben sommige vriendengroepen een klein privé-forum om efficiënt te communiceren en heeft iedere middelgrote tot grote vereniging wel een forum voor onderling contact tussen de leden. Op het FOK!-forum, dat gericht is op jongeren, zijn op het moment van schrijven meer dan 3000 mensen online.

Het medium forum bestaat al jaren, maar is dus nog lang niet uitgestorven. Maar wordt het ook in het onderwijs ingezet? Als we een simpele maar veelomvattende definitie geven van het concept, blijkt dat het vaker wordt ingezet voor onderwijsdoeleinden dan je misschien zou denken. Een internetforum is een plek op het World Wide Web waar mensen een bericht kunnen achterlaten waarop vervolgens gereageerd kan worden. Grootste verschil met weblogs is dat iedere forumbezoeker in principe een discussie kan starten.

WebCT als Discussieforum

Wie bovenstaande definitie gebruikt plaatst het onderdeel Discussions op WebCT ook onder de noemer discussieforum. Nogal logisch misschien, het heeft niet voor niets die titel gekregen, maar grafisch gezien komt Discussions toch niet echt duidelijk met andere forums overeen. Technisch gezien werkt het echter ongeveer hetzelfde en bij veel cursussen wordt het middel zeer effectief ingezet. Een overzicht van inactief naar (inter)actief:

Veel cursussen gebruiken Discussions alleen voor de mogelijkheid om vragen te stellen en voor het inleveren van een sporadische (eind)opdracht.

In de cursus Inleiding Mediavergelijking wordt het discussieonderdeel gebruikt om wekelijkse opdrachten op te laten inleveren. Voor elke week en elke werkgroep is een apart ‘forum’ aangemaakt om het overzicht te behouden.

De cursus Nieuwe Media en Participatiecultuur gaat verder, want daar worden alle wekelijkse opdrachten door de docenten van korte feedback voorzien. Deze feedback is voor alle studenten zichtbaar.

In de eerstejaarscursus Geschiedenis en Theorie van de Nieuwe Media wordt Discussions gebruikt op een manier die het meest overeenkomt met het oorspronkelijke ‘doel’: voor het voeren van uitgebreide en inhoudelijke discussies. Toen ik de cursus volgde was participatie op WebCT niet eens verplicht, maar toch ontstonden er levendige discussies over relevante films, artikelen, games en websites en over de begrippen uit de theorie. Het was een leerzame, actieve en leuke ervaring, maar waarom wordt dit ultieme doel van WebCT-Discussions in andere cursussen vrijwel nooit behaald?

Het forum van Liever de Gifbeker

De manier waarop het cursusforum van de cursus Liever de Gifbeker dit doel wel behaalde biedt misschien een antwoord. Deze cursus heb ik gevolgd als contextkeuzevak en biedt een inleiding in de algemene filosofie. De cursus wordt onderwezen door de toch behoorlijk op leeftijd zijnde auteur van het boek De Geschiedenis van het Denken, wordt gegeven in het antieke sterrenwachtmuseum Sonnenborgh, maar is op digitaal gebied zeer modern. De cursusinformatie en -documenten staan op een speciale website en het forum dat gebruikt wordt biedt enkele voordelen boven WebCT.

Liever de Gifbeker maakt gebruik van het populaire opensourceforum phpBB. Deze gratis forumtechniek komt eenvoudig over, is bij de meeste studenten bekend en bevat handige trucjes. Het is bijvoorbeeld gemakkelijk om aan te geven welk deel van een bericht een citaat bevat. Het meest opvallende kenmerk van het Gifbeker-forum is echter de aanwezigheid van verplichte avatars: kleine foto’s die naast de berichten van de verschillende studenten en docenten verschijnen. Daarnaast is het forum net als cursussen die via weblogs worden gegeven publiekelijk toegankelijk, wat het leuk maakt nog eens terug te komen.

Of het de aanwezigheid van foto’s is die het forum zeer discussierijk maakt weet ik niet. Misschien helpt de verplichte discussieparticipatie en de tot de verbeelding sprekende leerstof ook wel mee. Feit is echter dat zo een persoonlijk, creatief en interactief forum nooit met de techniek van WebCT gecreëerd had kunnen worden.

De toekomst van forums

Het interessante van opensourceforums is dat ze constant worden verbeterd. Zo is het phpBB2-forum dat ik net beschreef alweer verouderd, omdat sinds enkele weken phpBB3 is gelanceerd. Op forum.svcontact.nl kan deze vooruitstrevende nieuwe versie al een half jaar worden getest. Verbeteringen zijn er alom, maar de mogelijkheid flash te integreren in berichten spreekt het meest tot de verbeelding. Op deze manier kan in theorie al het audiovisuele (studie)materiaal van websites als YouTube.com en SlideShare.net op een aantrekkelijke wijze in discussies worden opgenomen.

Publiek toegankelijke forums veranderen dus met de audiovisuele en interactieve onderwijspraktijk van CIW mee, in tegenstelling tot Discussions op WebCT. Of is een persoonlijke foto naast je ingeleverde opdracht eigenlijk helemaal geen goed idee?

Weblogs, ofwel ‘blogs’, zijn nu al enkele jaren populair. De tijd dat iedereen een persoonlijk weblog had is zelfs alweer verleden tijd. Toch blijft het concept interessant genoeg om over na te denken: de keuze voor PubliekeSfeer.nl in deze vorm is bijvoorbeeld geen toeval. Ook is het fenomeen nog onbenut gelaten in sectoren die er wel degelijk baat van zouden kunnen hebben. Het lucratieve ‘Corporate Blogging’ blijft in Nederland vergeleken met bijvoorbeeld de VS ver achter. Er ligt dus nog wat terrein bloot: ook op onderwijsgebied.

De structuur van weblogs
Een blog is een website waar de teksten in chronologische volgorde worden weergeven, met de meest recente tekst bovenaan. Meestal wordt geblogd over een bepaald onderwerp, terwijl persoonlijke ‘dagboeken’ in de vorm van weblogs rond 2004 net zo snel opkwamen als verdwenen. Sommige websites met een blogstructuur, waaronder GeenStijl.nl en MarketingFacts.nl, mogen zich nog steeds onder de populairste websites scharen. Maar waarom is de weblogstructuur ook voor onderwijsdoelen geschikt?

Theoretisch gezien past het bloggen goed bij de manier waarop Universitaire cursussen bij CIW georganiseerd zijn. Studenten worden minstens drie keer per cursus getoetst en de toetsmomenten zijn in het ideale geval constant verspreid. Wekelijkse colleges zorgen ervoor dat studenten zich voortdurend kunnen ontwikkelen in de richting van een bepaald einddoel. Van hen wordt dan ook verwacht dat ze constant met de cursus bezig zijn. Zelfs als er maar een toetsmoment is, zoals bij het bachelor eindwerkstuk.

Weblogs als stimulans
Het ingewikkelde van bloggen is dat je bezoekers verwachten dat je zeer regelmatig nieuwe content verzorgt. Net als een krant lijkt een weblog afgerekend te worden op de regelmatigheid van nieuwsvoorziening. Wanneer we de parallel trekken naar het onderwijs zal een introductie van weblogs actievere studenten tot gevolg hebben. Ze kunnen niet langer alleen op hun eindresultaat worden afgerekend, maar ook op het blog over hun cursusvoortgang.

In theorie zijn er vast nog meer voordelen te noemen, maar waarom niet gewoon kijken naar de CIW-praktijk? Er zijn al genoeg voorbeelden van CIW-cursussen waaruit de voor- en nadelen van blogs als didactisch instrument blijken.

Binnen CIW worden weblogs grofweg op drie manieren ingezet:

1. Door docenten om cursusinformatie te tonen
2. Door studenten om opdrachten in te leveren
3. Een combinatie van 1 en 2

Een cursusweblog
De eerste keer dat ik met een weblog in aanraking kwam was tijdens de cursus Practicum Nieuwe Media van docente Indira Reynaert. Deze cursus zal nog vaker terugkomen in deze ELO-special, omdat er zeer innovatief van online leeromgevingen gebruik wordt gemaakt. Tijdens de cursus werd het weblog alleen ingezet voor het tonen van cursusinformatie en -nieuws. Voordeel van een weblog boven WebCT is dat laatstgenoemde niet bedoeld is om nieuws op te tonen en omdat het er vaak zonder veel moeite indrukwekkend uitziet. Nadeel is dat het afschermen van bepaalde documenten niet gemakkelijk is.

Studentenweblogs
Weblogs worden niet alleen gebruikt voor de informatieoverdracht van docent naar student, maar ook andersom. Binnen CIW zijn er al meerdere cursussen waarbij studenten een weblog moeten bijhouden. Het discussieforum van WebCT of de solis-mail wordt hiermee vervangen, want studenten leveren hun opdrachten in door tekst op hun blog te plaatsen. De cursus Nieuwe Media en Populaire Cultuur is een voorbeeld van een cursus waar studenten een weblog bijhouden. Dankzij gratis diensten als Blogspot is het voor iedereen gemakkelijk om een blog te creëren, waarbij vaak de achternaam en een werkgroepcode als titel worden gebruikt.

Mijn ervaring is dat studenten inderdaad beter gemotiveerd worden om hun cursusvoortgang op papier te zetten. Daarnaast is het leuk een persoonlijk blog te onderhouden, zonder gebonden te zijn aan de layout en eenheidskoek van centrale websites als WebCT.

Een nadeel van het blog als cursusportfolio is dat de docent te maken krijgt met 25 verschillende websites om na te kijken. Dit organisatorische probleem kan echter op verschillende manieren worden opgelost. De gemakkelijke, maar ouderwetse manier is het uitgeprint inleveren van de weblogs. Innovatiever is het echter om gebruik te maken van zogenoemde RSS-feeds. Onderstaande methode maakt gebruik van Netvibes.com en maakt de blogs van tientallen studenten live en overzichtelijk doorzoekbaar. Surfen langs alle weblogs is niet meer nodig.

Weblogs als Publieke Sfeer
Naast Nieuwe Media en Populaire Cultuur maakt ook de cursus Nieuwe Media en het Actuele Debat gebruik van studentenweblogs. Het interessante van deze cursus is dat de didactiek van de cursus, waarin je wordt opgeleid tot bekwame debater, overeenkomt met een kenmerk van weblogs. Het gegeven dat weblogs traditioneel deel uitmaken van (internationale) netwerken, de zogenoemde ‘blogosfeer’, is vaak aanleiding tot zinnig online debat. In theorie is het dus goed mogelijk dat het debat uit de werkcolleges online wordt voortgezet via de verschillende studentenweblogs. Tijdens deze cursus werden de blogs echter nog voornamelijk ingezet als publicatiemedium, zoals blijkt uit mijn 22.000 woorden tellende cursusblog. Het afstudeeronderzoek van CIW-student Jeroen Steeman (2005) laat echter zien dat weblogs wel degelijk als nuttige debatplaats dienst kunnen doen.

CIW-cursussen in het publieke domein
Tot slot nog een gevolg van weblogs als ELO dat zowel positief als negatief uitgelegd kan worden. Aan de ene kant staan veel docenten huiverig tegenover het idee dat cursusmateriaal publiekelijk toegankelijk wordt gemaakt. De Web2.0-ontwikkelingen, waaronder ook de blogosfeer valt, hebben ervoor gezorgd dat enorm veel materiaal dat voorheen afgeschermd was, nu voor iedere internetgebruiker toegankelijk is.

Aan de andere kant levert deze vrije toegang ook heel veel op. Zelf kwam ik laatst uit op het blog van docente Kristin Scott, die in de VS Cultural Studies doceert. Wie doorklikt naar “Class Blogs” ontdekt dat zowel de structuur van de cursussen als de te bestuderen literatuur voor een groot deel overeenkomt met wat we bij CIW gewend zijn.

Door gebruik van weblogs veranderen CIW-cursussen in toegankelijke, creatieve en discussierijke omgevingen, waarbij de student tijdens de cursus een effectieve en constante ontwikkeling doormaakt. Of is dit beeld te positief?